ممکن است برای استخدام، عضویت در هیات مدیره شرکت، دریافت بعضی مجوزها، داوطلب شدن برای نمایندگی و بعضی امور دیگر از شما سو پیشینه بخواهند.
در این میان خیلیها به دلیل این که پروندهای داشتهاند یا شکایتی از آنها شده است، تصور میکنند که در گواهی عدم سو پیشینه آنها به تمام این جزئیات اشاره میشود.
اما آیا هر کسی که پایش به مراجع انتظامی و قضایی باز شده سو پیشینه دارد؟
در این یادداشت، قبل از هر چیز توضیح میدهم که گواهی سو پیشینه چیست و از کجا آمده است. بعد، خواهیم دید که اولا هر محکومیتی در گواهی منعکس نمیشود و ثانیا اگر محکومیتی انعکاس یابد، موقتی است و بعد از یک دوره زمانی، دیگر در گواهی منعکس نخواهد شد.
سو پیشینه چیست و گواهی عدم سوء پیشینه چیست؟
ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی بیان میکند که اگر شخصی مرتکب جرم عمدی شود و آن جرم عمدی از مواردی باشد که در این ماده به آنها اشاره شده و حکم دادگاه نیز قطعی شود، آن وقت از بعضی حقوق اجتماعی محروم میشود.
گواهی عدم سوء پیشینه مربوط به همین محرومیت اجتماعی است. یعنی وقتی شخص میخواهد از یک حق اجتماعی مثل استخدام در قوای سهگانه استفاده کند، از او میخواهند گواهی عدم سوء پیشینه بیاورد تا مشخص باشد که در این لحظه، محرومیت اجتماعی ندارد.
در این میان فقط وقتی محکومیت در گواهی منعکس میشود که همه موارد زیر وجود داشته باشند:
۱- شخص مرتکب جرم عمدی شده باشد و آن جرم از موارد مندرج در ماده ۲۵ باشد.
۲- دادگاه رأی داده باشد و آن رای قطعی شده باشد. یعنی اگر رای از دادگاه بدوی صادر شده، به آن اعتراض نشده و مهلت اعتراض تمام شده باشد. یا اگر به رای اعتراض شده، دادگاه تجدید نظر یا دیوان عالی آن را تایید کرده باشد. در غیر این صورت رای دادگاه هنوز قطعی نشده است و از بابت آن چیزی در گواهی منعکس نخواهد شد.
۳- اگر دو شرط بالا وجود داشته باشند، سابقه کیفری فقط برای مدتی محدود در گواهی منعکس میشود و بعد از آن دیگر انعکاس نمییابد. پس شرط بعدی این است که دوره محرومیت شخص به پایان نرسیده باشد.
اگر یکی از این موارد وجود نداشته باشد، هیچ محکومیتی در گواهی وجود نخواهد داشت. برای مثال:
✔ اگر شخصی هزاران دعوای حقوقی داشته باشد و در همه آنها هم محکوم شود، بابت این دعاوی چیزی در گواهی عدم سو پیشینه منعکس نمیشود. سو پیشینه فقط در ارتباط با محکومیتهای ناشی از ارتکاب جرم است، نه محکومیتهای مربوط به دعاوی حقوقی.
✔ اگر شخصی در کلانتری از شما شکایت کرده است و برای توضیحات رفتهاید، تا وقتی آن شکایت در دادگاه رسیدگی نشود و حکم قطعی علیه شما صادر نشود، چیزی در گواهی عدم سو پیشینه منعکس نخواهد شد.
✔ اگر شخصی متهم به قتل باشد، تا وقتی دادگاه حکم قطعی ندهد، موضوع در گواهی سو پیشینه درج نمیشود.
✔ اگر شخصی بابت ارتکاب جرم محکوم شود اما محکومیت از موارد ماده ۲۵ قانون مجازات نباشد، در گواهی عدم سوء پیشینه درج نخواهد شد. مثلا اگر شخصی به جرم توهین محکوم شده باشد، برایش سو سابقه کیفری موثر ندارد.
✔ اگر شخصی در یک دعوای حقوقی محکوم شود و به دلیل ناتوانی یا عدم تمایل به اجرای رأی دادگاه به حبس برود، یاعث محرومیت نمیشود. در این حالت، حبس ناشی از عدم اجرای رای دادگاه بوده و شخص مرتکب جرم نشده است.
چه جرایمی در گواهی عدم سو پیشینه منعکس میشوند؟
گفتیم که فقط زمانی محکومیت در گواهی عدم سوء پیشینه منعکس میشود که از موارد مندرج در ماده ۲۵ قانون مجازات باشد. مطابق این ماده، فقط محکومیتهای زیر در گواهی انعکاس مییابند؛ آن هم برای مدتی محدود.
۱- اگر شخص بابت جرمی به سلب حیات یا حبس ابد محکوم شود، تا هفت سال بعد از پایان اجرای حکم، محرومیت اجتماعی خواهد داشت. مثلاً فرض کنید شخصی به دلیل قاچاق مواد مخدر به حبس ابد محکوم شده است، اما همان موقع که زندان است تخفیف میدهند و آزاد میشود. این شخص تا هفت سال بعد از آزادی، محرومیت اجتماعی یا همان سوء پیشینه دارد، اما بعد از این هفت سال، چیزی در گواهی عدم سو پیشینه منعکس نمیشود.
۲- اگر شخص به ۵ سال حبس یا بیشتر محکوم شود، برای سه سال محکومیت کیفری مؤثر دارد. یعنی تا سه سال بعد از این که مجازاتش تمام شد، محکومیتش در گواهی عدم سو پیشینه مشخص خواهد بود.
۳- اگر شخص به نفی بلد محکوم شود (مثلاً در جرم محاربه)، تا سه سال سابقه کیفری موثر دارد.
۴- اگر شخص به دلیل ارتکاب جرم محکوم به قطع عضو شده باشد، تا سه سال سابقه موثر دارد.
۵- اگر شخص به دیگری آسیبی بزند که دیه آن بیشتر از نصف دیه آن شخص آسیبدیده باشد و به این علت محکوم به قصاص عضو شود، تا سه سال سوء سابقه دارد. اما اگر دیه کمتر باشد، سوء سابقه به دو سال کاهش مییابد.ضمن این که اگر چنین شخصی به قصاص محکوم نشده باشد، با وجود آسیبی که وارد کرده برایش سابقه موثر کیفری منظور نمیشود.
۶- اگر شخص به دو تا پنج سال حبس محکوم شود، دو سال سابقه کیفری موثر دارد.
۷- اگر شخص به شلاق حدی محکوم شود، دو سال سو پیشینه خواهد داشت. شلاق حدی برای جرایمی مثل شرب خمر، رابطه نامشروع و قذف (نسبت دادن زنا به دیگری) است. شلاق تعزیری به تنهایی موجب محرومیت اجتماعی نیست.
تفاوت پیشینه کیفری و گواهی عدم سو سابقه
مطابق تبصره ۱ ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی، سایر محکومیتها به جز مواردی که اشاره کردیم نباید در گواهیهای صادره از مراجع ذیربط درج شوند؛ مگر این که به درخواست «مراجع قضایی» و آن هم با هدف «تعیین یا بازنگری در مجازات» باشد.
بدیهی است گواهی که برای استخدام و امور مشابه دریافت میکنید، ارتباطی با تعیین مجازات یا بازنگری در آن ندارد و مشمول این تبصره نمیشود.
اما توجه کنید که منعکس نشدن سابقه کیفری صرفاً در ارتباط با گواهیهایی است که صادر میشود، نه این که به طور کلی سوابقتان از همه جا پاک شود.
سیستم قضایی تمام سوابق محکومیتها را تحت عنوان «پیشینه کیفری» نگه میدارد. حتی سیستم قضایی میتواند به پروندههایی که منتهی به محکومیت نشدهاند هم دسترسی داشته باشد.
این موضوع مهم است؛ چون بعضی تصور میکنند که مثلاً دادسرایی که به جرمشان رسیدگی میکند، اطلاعی از سایر پروندههایشان ندارد. در حالی که تمام سوابق قبلی موجود است و میتواند مورد بهرهبرداری قضایی قرار بگیرد.
برای چه مواردی به گواهی عدم سو پیشینه نیاز است؟
وقتی میگوییم شخص در صورت محکومیت به موارد مندرج در ماده ۲۵ از حقوق اجتماعی محروم میشود، منظور کدام حقوق اجتماعی است؟
در ماده ۲۶ قانون مجازات اسلامی دقیقاً مشخص شده که اگر شخص دارای محکومیت کیفری باشد، از کدام حقوق اجتماعی محروم میشود. در ادامه فهرست محدودیتها را دقیقاً مطابق با متن ماده مشاهده میکنید؛ با این توضیح که محدودیتها موقتی هستند و بعد از مدتی که گفتیم رفع میشوند. اما سه مورد اول محدودیتهای دائمی هستند و با مرور زمان، محرومیت برداشته نخواهد شد:
– داوطلب شدن در انتخابات ریاست جمهوری، مجلس خبرگان رهبری، مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی شهر و روستا
– عضویت در شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام یا هیأت دولت و تصدی معاونت رییس جمهور
– تصدی ریاست قوه قضاییه، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور و ریاست دیوان عدالت اداری
– انتخاب شدن یا عضویت در انجمن ها، شوراها، احزاب و جمعیت ها به موجب قانون یا با رأی مردم
– عضویت در هیأت های منصفه و امناء و شوراهای حل اختلاف
– اشتغال به عنوان مدیر مسئول یا سردبیر رسانههای گروهی
– استخدام و یا اشتغال در کلیه دستگاه های حکومتی اعم از قوای سه گانه و سازمان ها و شرکت های وابسته به آنها، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، نیروهای مسلح و سایر نهادهای تحت نظر رهبری، شهرداری ها و مؤسسات مأمور به خدمات عمومی و دستگاه های مستلزم تصریح یا ذکر نام برای شمول قانون بر آنها
– اشتغال به عنوان وکیل دادگستری و تصدی دفاتر ثبت اسناد رسمی و ازدواج و طلاق و دفتریاری
– انتخاب شدن به سمت قیّم، امین، متولی، ناظر یا متصدی موقوفات عام
– انتخاب شدن به سمت داوری یا کارشناسی در مراجع رسمی
– استفاده از نشان های دولتی و عناوین افتخاری
– تأسیس، اداره یا عضویت در هیأت مدیره شرکت های دولتی، تعاونی و خصوصی یا ثبت نام تجارتی یا مؤسسه آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و علمی
در پایان، اگر سوالی دارید که به آن پاسخ داده نشده یا بابت مسالهای به همفکری یا کمک نیاز دارید، آماده گفتگو هستم.
شما یادداشت شماره 5 از مجموعه دانستنیهای پایه را مطالعه کردهاید. یادداشتهای این مجموعه به ترتیب عبارتند از: